Kobro, czyli z cienia – recenzja przy okazji premiery „Powidoków” Andrzeja Wajdy

Małgorzata Czyńska, “Kobro. Skok w przestrzeń”, Czarne 2015

Katarzyna Kobro, Kompozycja przestrzenna 4 (1928)
Katarzyna Kobro, Kompozycja przestrzenna 4 (1928)

Katarzyna Kobro, mimo że należy do najważniejszych artystów polskiej awangardy i nie spotkało jej na szczęście zupełne zapomnienie, z pewnością do dziś pozostaje w cieniu sławniejszego męża, Władysława Strzemińskiego. Małgorzata Czyńska rekonstruuje pełną luk, dramatyczną biografię rzeźbiarki i wraz z wybitnej klasy dokonaniami przywraca uwadze szerokiej publiczności.

 

Katarzyna Kobro, Kompozycja przestrzenna (1928)
Katarzyna Kobro, Kompozycja przestrzenna (1928)

Autorce udało się połączyć w spójną całość narracje dotyczące drogi artystycznej i życia osobistego rzeźbiarki. Umiejętnie uzupełniając, traktowane z krytycyzmem, szczupłe źródła informacjami czerpanymi z kontekstu, Małgorzata Czyńska ukazuje losy pochodzącej z arystokratycznej rosyjskiej rodziny, artystki, która najpierw angażuje się w życie awangardy tużporewolucyjnej Rosji, by później wraz z mężem, Władysławem Strzemińskim (ważnym, podobnie jak córka, Nika, bohaterem tomu), trafić najpierw do Koluszek, a w końcu Łodzi, która dzięki ich staraniom zyskała w dwudziestoleciu miano „miasta awangardy”.

Katarzyna Kobro, Kompozycja przestrzenna 2 (1928)
Katarzyna Kobro, Kompozycja przestrzenna 2 (1928)

Odtwarza też wojenne i powojenne losy, gdy na Kobro spadały kolejne ciosy – bieda, która doprowadziła m.in. do konieczności spalenia własnych rzeźb, by w ten sposób podgrzać jedzenie dla córki, dramatyczny konflikt z mężem i nienawiść Strzemińskiego do niej, która doprowadziły po wojnie do zepchnięcia rzeźbiarki na margines życia artystycznego i konieczność chałupniczego zarobkowania, a w końcu śmiertelna choroba.Jednocześnie Czyńska pokazuje Kobro jako bezkompromisową artystkę, której prace wpisywały się i poziomem, i nowatorstwem w czołowe osiągnięcia światowej sztuki nowoczesnej.

Katarzyna Kobro, Kompozycja przestrzenna 6 (1931)
Katarzyna Kobro, Kompozycja przestrzenna 6 (1931)

Czyńska pisze z polotem, dobrze opracowała trudne fragmenty związane z historią sztuki, umiejętnie komponuje całość narracji. Obraz bohaterki i jej bliskich ma w sobie siłę przejmującego psychologicznego portretu, dzięki temu że autorka nie ucieka przed trudnymi tematami, np. przemocą domową, której dopuszczał się Strzemiński, a każdą z postaci ukazuje w całej jej złożoności. Świetna książka warta uwagi dla wszystkich zainteresowanych polską sztuką i literaturą faktu z wyższej półki.

 

kobro

Małgorzata Czyńska – historyk sztuki, dziennikarka i publicystka (pisze m. in. do „Wysokich Obcasów”), autorka książek; przygotowuje również wystawy

Wszystkie zdjęcia na licencji Fair Use za Wikiart.org – Visual Art Encyclopedia