Pojedynek z cieniem

Piotr Patykiewicz, „Tajemnica mroku”, Wilga 2017

Autor przemyca przypowieść o starciu z archetypem cienia w formie dopracowanej powieści fantastyczno-przygodowej dla nastolatków o przeprawie dwóch niedobranych kompanów przez starą kopalnię.

Obły i Dziara chodzą do tej samej klasy gimnazjum, ale różni ich prawie wszystko, poza pewnym epizodem z przeszłości. Obły to, jak wskazuje na to pseudonim, chłopak z nadwagą, w szkole raczej przeciętniak (chociaż zdarza mu się błysnąć z przedmiotów przyrodniczych), naznaczony traumą z wczesnego dzieciństwa, którą spowodował właśnie starszy o dwa lata Dziara – dzisiaj bezczelny, złośliwy, cyniczny i obracający się w podejrzanym towarzystwie, szkolny leser z zadatkami na młodocianego przestępcę, niegdyś podwórkowy łobuz, który zamknął Obłego w piwnicy, sprawiając, że ten będzie się bał ciemności i szczurów.

Chłopcy spotykają się w klasie Obłego, do której trafia Dziara, ale na początku wszystko zapowiada, że dawni wrogowie będą mogli cieszyć się względnym spokojem, stosując zasadę „splendid isolation”.

Do czasu oczywiście. Najpierw bowiem Obły bez dowodów oskarża Dziarę o kradzież, a potem ten drugi mści się na nim złośliwie w czasie szkolnej wycieczki do starej kopalni przerobionej na muzeum, która cieszy się sławą miejsca nawiedzanego przez duchy. Widząc strach Obłego, Dziara szantażuje go wyjawieniem słabości przed kolegami i zmusza do przechadzki zamkniętym dla zwiedzających chodnikiem – wkrótce, w wyniku dramatycznych wydarzeń, obaj chłopcy zostają odcięci od świata w głębi mrocznej kopalni i mogą liczyć wyłącznie na siebie, jeśli chcą wyjść z opałów żywi. Szybko okazuje się, że ciemność, wilgoć i głód to tylko początek listy ich problemów – z ciemności zaczynają bowiem dochodzić tajemnicze odgłosy…

Opisując epopeję Obłego i Dziary autor w atrakcyjny sposób odświeża rozmaite klasyczne motywy fantasy i horroru, takie jak pogrzebanie za życia, tajemnicze ludy mieszkające pod ziemią, starzec-przewodnik, inspiracje vernowskie i lovecraftowskie; umiejętnie buduje fabułę i amplitudę emocji

W sam środek fabuły wbudowuje Patykiewicz podwójny portret psychologiczny niedobranych towarzyszy, którzy są swoim lustrzanym odbiciem i stanowią dla siebie nawzajem archetyp cienia – w tym wypadku rozumianego jako cechy wyparte i niepożądane. Obły boi się agresji (raczej słownej) Dziary, ale też wymuszonej przez życiowe okoliczności zaradności i pewności siebie oraz ukrytego pod bezczelnością smutku. Dziara z kolei żyje w, wytworzonej z konieczności, skorupie cynizmu i drażni go to, że Obły nie kryje się ze swoimi emocjami – w tym strachem i tęsknotą za bliskimi. Obaj zostają zmuszeni do konfrontacji ze swoim cieniem – walka Obłego z obezwładniającym lękiem i własną słabością nie jest wcale mniej trudna niż wychodzenie z emocjonalnego chłodu przez Dziarę.

Patykiewicz zamknął te problemy w formie świetnej, napędzającej całą książkę psychodramy, rozgrywającej się między chłopcami. Autor oddał zarówno ich, pełny autentyzmu, język, jak i wyzyskał doskonale zderzenie dwóch, trafnie uchwyconych, osobowości, a oprócz zachęty do zmierzenia się z własnymi demonami młodzi czytelnicy mają szansę zrozumieć nie tylko dlaczego sądzenie po pozorach jest niegrzeczne, ale czemu się zwyczajnie nie opłaca i poznać znaczenie mrocznej strony naszej egzystencji.

Podające ważne przesłanie bez grama dydaktyzmu, za to ze sporą dawką humoru, dobrze napisane (oprócz wspomnianych dialogów uwagę zwracają m. in. sugestywne opisy podziemi), solidne fantasy nienachalnie zachęcające do refleksji.

Wiek 12+

O AUTORZE:

Piotr Patykiewicz – ma na koncie opowiadania publikowane w “Fenixie”, “Nowej Fantastyce” i “Science Fiction, Fantasy i Horror” oraz kilka powieści – m. in. z cyklu “Dopóki nie zgasną gwiazdy”