Przypadek Anny O.

Donoghue Emma, “Cud”, Sonia Draga 2017

Akcja książki od początku jest intrygująca. Młoda angielska pielęgniarka z dobrego domu dostaje nietypowe zlecenie, by, na zmianę z zakonnicą, obserwowała 11-letnią Annę O’Donnell, która od czterech miesięcy nie miała w ustach nic  poza paroma łyżkami wody. Cud, mistyfikacja a może histeria?

To mają wspólnie ustalić w trakcie dwutygodniowego pobytu na irlandzkiej prowincji, gdzie dziewczynka mieszka wraz z rodziną. Sytuację nieco komplikuje fakt, że kobieta jest wyznania anglikańskiego podczas kiedy dziewczynka i cała jej rodzina to żarliwi katolicy. Cała sprawa ma zresztą podłoże religijne. Dziewczynka twierdzi, że żywi się manną z nieba, często cytuje Biblię i bardziej niż zabawki interesują ją obrazki z wizerunkami świętych.

Autorka przyznała, że do napisania powieści zainspirowały ją prawdziwe przypadki tzw. poszczących dziewcząt, które w XIX wieku, w którym rozgrywa się akcja książki, nie były czymś szczególnie rzadkim.  Przypadki te odnotowywano zarówno w Europie jak i na innych kontynentach.

W jej powieści zdarzenie to wywołuje sporą sensację i poruszenie w najbliższym otoczeniu. Lokalna społeczność zaczyna dzielić się na tych, którzy widzą w tym religijny fenomen i na podejrzewających, że ktoś może po kryjomu dokarmiać dziewczynkę. Najbardziej nieufni próbują się dopatrzeć spisku księdza lub rodziców chcących zarobić na sensacji. Najbardziej zabobonni zaś boją się udziału Złego (ciemne i zabobonne oblicze religii jest zresztą jednym z ważnych wątków książki). Ponieważ we wsi zdania są podzielone, mieszkańcy powołują specjalny komitet, w skład którego wchodzą m.in. ksiądz oraz lekarz. Zadaniem wspomnianych na początku zakonnicy i pielęgniarki jest całodobowa obserwacja poszczącej.

W miarę jak akcja wolno posuwa się do przodu, wychodzą na jaw kolejne fakty oraz skrywane latami tajemnice, które rzucają nowe światło na postępowanie religijnej dziewczynki i wpływają na osobiste zaangażowanie pielęgniarki w sprawę, przy okazji wywołując też niemały zamęt w jej sercu i głowie.

Religia wydaje się jej czymś niezrozumiałym jak labirynt, dziwi się jak łatwo można za jej pomocą manipulować a nawet kogoś ubezwłasnowolnić. Z braku innych środków sama postanawia w końcu to wykorzystać.

Autorce udało się przekonująco pokazać jak w niekontrolowany sposób pomiędzy pielęgniarką i jej podopieczną rodzi się więź, która w odpowiednim momencie odwraca bieg wydarzeń i nadaje kierunek całej fabule. Powoduje też, że tytułowy cud nabiera zupełnie nowego znaczenia.

Powieść napisana jest powściągliwym, doprecyzowanym językiem co świetnie oddaje zarówno niedostępną postawę dziewczynki jak i sceptyczne nastawienie pielęgniarki, dla której sprawa od początku jest podejrzana. Powoduje też, że książka  jest powieścią zagadkową i nie dającą łatwych odpowiedzi. Donoghue pokazuje w swojej książce starcie religii z nauką, przekonując jednocześnie, że natura ludzka jest w stanie dać odpowiedź, która czyni ten konflikt mniej ważnym niżby chcieli okopani po obu stronach barykady oponenci.

O AUTORCE:

Emma Donoghue – irlandzka pisarka i scenopisarka mieszkająca w Kanadzie, autorka m.in. nominowanej do Bookera powieści “Pokój”, jest też autorką scenariusza do filmu o tym samym tytule, za który dostała nominację do Oscara