„Hardcorowi bibliotekarze z Timbuktu”, Joshua Hammer // „Mój dybuk”, Włodzimierz Herman // „Nalot na Halberstadt 8 kwietnia 1945”, Alexander Kluge // „Życie w rozproszonym świetle. Eseje”, Jacek Gutorow // „Martwa dolina”, Frank Westerman – recenzja, kalejdoskop

Hardcorowi bibliotekarze z Timbuktu, Joshua Hammer - recenzja Mój dybuk, Włodzimierz Herman - recenzjaNalot na Halberstadt 8 kwietnia 1945, Alexander Kluge - recenzjaŻycie w rozproszonym świetle. Eseje, Jacek Gutorow - recenzjaMartwa dolina, Frank Westerman - recenzja

kalejdoskop#4 (non-fiction)

Dziś non-fiction w najróżniejszych odmianach – dwa świetne reportaże (o bibliotekarzach-bohaterach i  tajemniczej śmierci w afrykańskiej dolinie), zbiór esejów i dwie książki, które rozsadzają gatunkowe ramy.

Hardcorowi bibliotekarze z Timbuktu, Joshua Hammer - recenzjaJoshua Hammer, „ Hardcorowi bibliotekarze z Timbuktu. Historia ludzi, którzy przechytrzyli terrorystów z Al-Kaidy” AGORA 2017
Wydaje się, że bibliotekarstwo to nudny i bezpieczny zawód… Nie w Timbuktu, gdzie w 40 prywatnych i państwowych bibliotekach (w 50 tysięcznym mieście!) zgromadzono setki tysięcy arabskich rękopisów – świadectwo złotego wieku miasta, gdy było ono centrum kultury, nauki i literatury oświeconego islamu (jeden z tamtejszych czołowych myślicieli z XVI wieku krytykował np. niewolnictwo).
Amerykański reporter pisze o bohaterskiej akcji bibliotekarzy, którzy z narażeniem życia ocalili bezcenne rękopiśmienne dziedzictwo. Autor nadał swej reporterskiej opowieści dość eklektyczną formę – mamy tu poszukiwanie ukrytych skarbów à la Indiana Jones, esej na temat Timbuktu jako centrum kultury, historię skomplikowanego konfliktu w rejonie przywodzącą na myśl klimat powieści szpiegowskiej i, przypominającą thriller, opowieść o misji ratunkowej. Świetnie napisany i udokumentowany reportaż o miłości do książki.

 

Mój dybuk, Włodzimierz Herman - recenzjaWłodzimierz Herman, „Mój dybuk”, Scholar 2017
Dybuk to tułająca się po świecie dusza zmarłego, która opanowuje ciało żyjącej osoby. Ten klasyczny motyw żydowskiej kultury spopularyzowany przez Szymona An-skiego w jednym z najważniejszych dramatów w jidysz, „Między dwoma światami. Dybuk” uczynił przewodnim motywem i centralną metaforą swej książki polski reżyser żydowskiego pochodzenia.
Autor daje nam najpierw znakomite współczesne tłumaczenie „Dybuka” An-skiego, w którym zachowując koloryt sztetla wspaniale oddany w sztuce, uprzystępnia jednocześnie tekst, podając go ładną, potoczystą, współczesną polszczyzną. Do tego dorzuca spory blok materiałów popularnonaukowych na temat jidyszkeit i wspomnienia z niespokojnej życiowej wędrówki, która wiodła od Warszawy, przez Syberię, Żary, Wrocław (tu współtworzył m. in. studencki teatr „Kalambur”) aż, po Marcu 1968 roku, do Kopenhagi (tu wystawił m. in. „Hamleta” we współpracy z Janem Kottem i europejską prapremierę „Ambasadorów” Mrożka) dając mu dar, a jednocześnie ciężar wielokulturowego polsko-żydowsko-duńskiego dziedzictwa, które splotło się w jego losach.

 

Nalot na Halberstadt 8 kwietnia 1945, Alexander Kluge - recenzjaAlexander Kluge, „Nalot na Halberstadt 8 kwietnia 1945” Ossolineum 2017
Książka z gatunku “faction” (termin wymyślony przez Danilo Kiša,a przywołany przez tłumacza tomu Arkadiusza Żychlińskiego w posłowiu) – czyli sposobu organizowania pisarskiej materii, która stanowi „niemożliwy do rozwiązania, uwiarygodnianego ponadto autentycznymi zdjęciami  splot fikcji i faktów”.
Narracja stanowi opis przeprowadzonego pod koniec wojny nalotu aliantów na rodzinne miasto Alexandra Kluge, Halberstad, które w ciągu pół godziny zostało niemal zrównane z ziemią. Autor ukazuje nalot z wielu perspektyw – zwyczajnych ludzi, dowódców miasta, pilotów bombowców – buduje dla niego kontekst w postaci omówienia założeń wojny powietrznej i technik w jej czasie stosowanych, daje również opis skutków – materialnych i psychologicznych.
To także oczywiście głos w debacie na temat prawa Niemców do traumy po alianckich nalotach i moralnej zasadności bombardowania cywilów, bez jakiegokolwiek negowania hitlerowskich zbrodni.

 

Życie w rozproszonym świetle. Eseje, Jacek Gutorow - recenzjaJacek Gutorow, „Życie w rozproszonym świetle. Eseje” Ossolineum 2016
Eseistyczne kompendium  na temat kilku, najważniejszych dla współczesnej humanistyki postaci i ich intelektualnych dokonań – bohaterami tomu są Hans Georg Gadamer, Ludwig Wittgenstein, Hannah Arendt, Edward Said, Martin Heidegger i Jacques Derrida; oprócz nich dwóch pisarzy – Franz Kafka i Marcel Proust. Gutorow  podejmuje próby stworzenia biografii intelektualnych, skoncentrowanych na „myśli, wyobraźni i wrażliwości” kluczowych dla „przełomu modernistycznego” intelektualistów; pisze wyłącznie o autorach dwudziestowiecznych, ale ich poprzednicy są często przywoływani.
Osobne portrety bohaterów składają się, jak chce autor, na swego rodzaju portret formacji intelektualnej, która dominowała w humanistyce XX wieku. Praca napisana elegancką polszczyzną, erudycyjna i ważna dla każdego, kto szuka przewodnika po XX wiecznej myśli, ale ze względu na skomplikowanie poruszanych w niej problemów wymaga pewnej orientacji w temacie.

 

Martwa dolina, Frank Westerman - recenzjaFrank Westerman, „Martwa dolina”Dowody Na Istnienie 2017
Reportaż i esej w jednym. Frank Westerman (znamy go z doskonałego “El Negro” – Dowody na Istnienie 2015) bada zagadkową apokalipsę, jaka dotknęła w pewną sierpniową noc 1986 roku prawie wszystkich mieszkańców pewnej doliny w Kamerunie leżącej blisko wulkanicznego jeziora Nyos – zginęło wówczas blisko dwa tysiące ludzi i ponad osiem tysięcy zwierząt.
Ale to nie zagadka (która w książce zostaje rozwiązana dość szybko) jest tu najważniejsza. Autora bowiem, oprócz ukazania przyczyn i następstw katastrofy interesuje również uniwersalny problem powstawania opowieści, narodzin mitu i zbiorowej pamięci (oraz jej wymazywania). W tym celu, opowiadając historię martwej doliny, bada również rozmaite dyskursy, którymi o niej mówiono: akademicki – zarówno wulkanologiczny, jak i antropologiczny – kościelny, państwowy, artystyczny i związany z teoriami spiskowymi. Udokumentowana z  reporterską dociekliwością literatura faktu z najwyższej półki.
PODAJ DALEJ! Facebooktwittermail
POLUB NAS Facebooktwitter